Quranda Allah niyə “Biz” deyir?

Bəzən Qurani-Kərimdə Allah-taala Özündən danışarkən “Mən” yox, “Biz” kəlməsini işlədir. Bu, bəzi insanlarda sual yaradır: “Allah birdirsə, niyə ‘Biz’ deyilir?” Cavab çox aydındır: bu ifadə çoxlu ilah demək deyil. Bu, ərəb dilində və klassik ədəbiyyatda geniş tanınan “təzim (uca tutma) cəmi” – yəni əzəmət və böyüklük cəmi kimi işlənir.

Aşağıda bunu sadə və tam izahla açırıq.

1) “Biz” nə deməkdir?

Quranda işlənən “Biz” (ərəb dilində “نحن / nahnu”) iki əsas məna daşıya bilir:

A) Əzəmət üçün “Biz” (təzim cəmi)

Böyük hökmdarlar, dövlət rəhbərləri, səlahiyyət sahibi şəxslər bəzi dillərdə özlərindən danışarkən “biz qərar verdik”, “biz əmr etdik” deyə bilər. Bu, “biz çox nəfərik” yox, “mənim hakimiyyətim, qüdrətim, ucalığım var” mənası verir.

Qurandakı “Biz” ifadəsinin ən geniş izahı da budur:
Allah təkdir, amma əzəmətini və qüdrətini bildirmək üçün bəzən “Biz” buyurur.

B) İcra vasitələri ilə birlikdə “Biz” (mələklərin rolu)

Bəzi ayələrdə Allahın əmrləri mələklər vasitəsilə icra olunur: vəhyin endirilməsi, əməllərin yazılması, bəzi ilahi tədbirlərin həyata keçirilməsi və s. Belə hallarda “Biz etdik” ifadəsi, əmrin Allahdan olduğunu, icranın isə Allahın yaratdığı vasitələrlə baş verdiyini də göstərə bilər.

Vacib qayda:
 Əmr və hökm Allahındır.
 Mələklər sadəcə Allahın itaətkar qullarıdır, müstəqil qüdrət sahibi deyillər.

2) Allahın birliyi ilə ziddiyyət varmı?

Xeyr. Çünki Quranda Allahın təkliyi açıq şəkildə dəfələrlə vurğulanır. İslamın təməli olan tövhid budur:

• Allah birdir,

• şəriki yoxdur,

• ibadət yalnız Ona məxsusdur.

Quranda həm “Biz” (əzəmət üçün), həm də “Mən” (birbaşa yaxınlıq və təkliyi vurğulamaq üçün) üslubu var. Yəni bu, dil üslubudur, etiqad məsələsi deyil.

3) Niyə bəzən “Mən”, bəzən “Biz” işlənir?

Bu, ayənin mövzusuna görə dəyişir:

“Mən” daha çox harada gəlir?

• Qul ilə Allah arasında birbaşa yaxınlıq, dua, mərhəmət, tövbə, bağışlama mövzularında.

“Biz” daha çox harada gəlir?

• Yaratma, hökm, qüdrət, Quranın endirilməsi, ilahi tədbir kimi böyüklük və əzəmət bildirən məqamlarda.

Bu üslub dəyişməsi Qurana həm mənaca dərinlik, həm də bədii güc qatır.

4) Qısa misal ilə başa düşək

Tutaq ki, bir direktor deyir:

• “Mən qərar verdim”

• “Biz qərar verdik”

İkinci cümlə “mən tək deyiləm” demək olmaya bilər; çox vaxt “rəhbərlik olaraq”, “səlahiyyət olaraq” mənası verir. Qurandakı “Biz” də buna bənzər şəkildə əzəmət və hökm üslubudur — amma Allah barədə bu, daha uca və daha böyük mənanı ifadə edir.

5) Nəticə

Quranda Allahın “Biz” deməsi:

•  Allahın çox olması demək deyil

• əzəmət, ucalıq, qüdrət ifadəsidir

•  bəzən də ilahi əmrlərin icrasında vasitələrin (mələklərin) olması ilə bağlı üslubdur

•  Allahın təkliyi (tövhid) isə Quranda qəti və aydındır

Tez-tez verilən suallar

Sual: “Biz” deyən Allah niyə “Mən” də deyir?
Cavab: Mövzuya görə üslub dəyişir: yaxınlıq və mərhəmətdə “Mən”, əzəmət və hökm mövzularında “Biz” gələ bilər.

Sual: Bu, xristianlıqdakı “üçlük” kimi bir şeydirmi?
Cavab: Xeyr. İslamda Allah vahiddir, şəriki yoxdur. “Biz” yalnız dil üslubudur.